صبر یکی از گیاهان مشهور در طب سنتی ایران است که با نام های متعددی از جمله صبارا، فیقرا و الوا معرفی شده است. شیرابه خشک شده برگ این گیاه تحت نام های صبر سقوطری، صبر عربی و صبر سمنجانی نامیده می شود. صبر در طب سنتی به عنوان مسهل اخلاط از اعضای مختلف به خصوص سر، معده و مفاصل شناخته شده است. با در نظر گرفتن خصوصیات گیاه شناسی مذکور در منابع طب و داروسازی سنتی برای این گیاه می توان آن را با گیاه Aloe vera L. متعلق به خانواده Liliaceae مطابقت داد.

در ادبیات تعلیمی، فضایل اخلاقی به شیوه هایی هنرمندانه آموزش داده می شود. «صبر و شکیبایی» یکی از نمونه های صفات نیک انسانی است که در ادب منظوم و منثور فارسی مطرح و در قالبهایی زیبا و با مضمون پردازیهایی ظریف بیان گردیده است. بردباری، برای رسیدن به هدف، نوعی انتظار و مقاومت برای گشایش است که در آموزه های دینی سابقه داشته و در نزد بزرگان ادب فارسی با سه گرایش اخلاق دینی و انسانی در آثار شاعرانی چون فردوسی و سعدی و با گرایش اخلاق فیلسوفانه در آثار خواجه نصیرالدین طوسی و دیگران و بالاخره با گرایش اخلاق عرفانی در نوشته های سنایی، عطار، مولوی، عزالدین کاشانی، حافظ و جامی آمده که تفاوتهایی با هم دارند. در این نوشتار نمونه هایی از نظم و نثر آنها در مورد صبر بررسی می شود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

صبر یکی از مفاهیم پر بسامد و کلیدی قرآن کریم است که هر گونه تعریف و برداشتی از آن در حوزه نظر، در نوع عمل صبورانه به ویژه در صحنه های اجتماعی اثرگذار است. از این رو در پژوهش حاضر در خوانشی تازه از مفهوم صبر در قرآن کریم به واکاوی دیدگاه های آیت الله سیدعلی خامنه ای در مفهوم شناسی صبر می پردازیم. در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته مشخص می شود که عنصر کلیدی مفهوم صبر از نظر آیت الله خامنه ای در کاربردهای قرآنی آن پایداری و استقامت است. در این نگرش، صبر در کاربردهای قرآنی با مفاهیمی چون توکل، بصیرت، صلوه، یقین و تقوا همنشین شده است. این مفاهیم دامنه معنایی صبر را شکل می دهند و در پیوند با همین مفاهیم، دو گانۀ صبر فعّال و صبر منفعل مصداق می یابد؛ چنان که پذیرش هر کدام از این دو سویه در تعریف از مفهوم صبر، در تولید گفتمان غالب در جامعه موثر می افتد؛ به این معنا که بر مبنای دو تعریف از صبر، یکی به معنای پایداری و استقامت و دیگری به معنای تحمل همۀ ناگواری ها و دست روی دست گذاشتن و تن زدن از اقدام می توان دو نوع جامعه انسانی و ایمانی تصوّر کرد و در این صورت طبعاً می توان دو نوع سرنوشت متفاوت برای آحاد آن جوامع تصویر کرد.

سابقه و هدف: گیاه صبر زرد (آلو ورا) بومی مناطق آفریقایی و گرم و خشک است و در مناطق جنوبی ایران به صورت خودرو یافت می شود. وقتی برگ آن بریده شود، ژلی از داخل گیاه خارج می شود که اثر دارویی خارق العاده ای دارد. نخستین بار مصری ها این گیاه را برای درمان زخم ها، سوختگی ها و عفونت ها به کار بردند. از دهه 1930 به بعد تحقیقات علمی و وسیعی بر روی ترکیبات و خواص دارویی این گیاه انجام شد و قدرت عجیب ژل صاف شده این گیاه در درمان زخم ها و سوختگی ها به تایید رسید. از آلوورا- که امروز در تمام دنیا کاشته می شود- برای درمان گستره وسیعی از بیماری ها از انواع میگرن گرفته تا سوءهاضمه، درمان جوش و سوختگی استفاده می شود. دانشی که مردم بومی از محیط اطراف خود به ویژه گیاهان دارند، بسیار باارزش است و ثبت و نگهداری این اطلاعات که به سرعت در حال نابودی اند، لازم و ضروری است. هدف از این پژوهش، بررسی گیاه صبر زرد (آلووورا)، از جمله گیاهان دارویی جزیره قشم است.مواد و روش ها: در این پژوهش با استفاده از روش های مشاهده و مصاحبه و نیز استفاده از منابع کتابخانه ای به جمع آوری دانش چندین ساله آن ها پرداخته شده و اطلاعات گوناگون گیاه شامل؛ خصوصیات گیاه، کاربردهای آن، نحوه درمان محلی و مصارف سنتی و... گردآوری شد.نتیجه گیری: نتایج نشان داد که؛ علی رغم پیشرفت روزافزون دانش پزشکی استفاده از گیاهان دارویی و روش های درمان سنتی در منطقه همچنان رایج است و با توجه به مساعد بودن شرایط اقلیمی منطقه، می توان به کشت وسیع این گیاه پرداخت.

اطمینان یافتن به اصل صدور روایات از معصومان در کنار فهم دلالت حدیث، همواره مورد توجه و تأکید محدثان و بزرگان امامیه بوده است. مطابق «روایات عرضه» که مورد اتفاق شیعه و سنی است، یکی از مهم ترین معیارهای رسیدن به این هدف، عرضه و تطبیق آن ها بر آیات قرآن است. لذا این نوشتار با بررسی و نقد دلالی همه ی روایات باب «صبر» اصول کافی و جمع آوری آیات مربوط، به دنبال تعیین میزان هماهنگی و سازگاری آن ها با آیات قرآن و در نتیجه صدور آن ها از معصوم است. این پژوهش با رویکردی توصیفی و تحلیلی و با روش اسنادی و کتابخانه ای با تکیه بر آیات قرآن و متون تفسیری و دیگر منابع معتبر به انجام رسید. یافته ها نشان می دهد که صبر به عنوان یکی از آموزه های دینی، از بزرگ ترین ملکات و صفاتی است که مورد توجه آیات و روایات بوده است؛ به طوری که از مجموع 25 روایت، جز یک روایت (روایت 25) که ظاهراً سازگاری کمتری با آیات دارد، دیگر روایات این باب کاملاً با آیات قرآن هماهنگ و سازگارند.

برای شناخت و فهم هر منظومه فکری گریزی از کشف دال های مرکزی و دقیقه های پیرامون آن نیست؛ زیرا دال های مرکزی مثل ثوابت نجومی موجب انسجام و چفت و بست عناصر و اجزای مختلف آن می شود. در جستار حاضر صبر را که از مضامین اصلی و پرتکرار زندگانی بشری و از دال های مرکزی و پربسامد منظومه فکری نجم دایه به شمار می رود در آثار مختلف او کاویدیم. برای تبیین این مهم با روش تحلیلی اسنادی و دو رویکرد بینامتنی و قرائت متنی سعی کردیم ابتدا به تبارشناسی لغوی و اصطلاحی آن در فرهنگ های لغت تک زبانه و دوزبانه و عهدین و قرآن و حدیث بپردازیم تا نشان دهیم هر منظومه فکری پایه های خود را بر پایه باورها و یافته های پیش از خود بنا می کند و در ائتلاف با فرهنگ های پیش از خود تکوین می یابد. در پایان به این نتیجه رسیدیم نجم دایه که خود از محدثان مبرز زمان خویش بوده صبر را از مقامات رسول الله (ص) دانسته است و از سه منظر صبر بر طاعت، صبر در معصیت و صبر در مصیبت بدان نگریسته و آن را ادامه زهدی دانسته که درنهایت منجر به رضای الهی می گردد. درنهایت به این نتیجه رسیدیم که نگرش دین مدارانه صوفیانه نجم دایه که نشان گر بعد دانشمندی اوست با بهره مندی از بینشمندی که زائیده استراتژی تاویل گرایی وی است توانسته تفسیر و برداشت نوینی از این دال مرکزی گفتمان های شریعتی و زهدی و طریقتی ارائه دهد و به تعبیری آن را از آن خود کند.

کربوهیدراتها نخستین موادی هستند که از طریق فتوسنتز در گیاه ساخته شده و یکی از گروه های عمده در مواد تغذیه ای محسوب می شوند. همچنین این مواد در داروشناسی و درمان از اهمیت فوق العاده ای برخوردار می باشند. کربوهیدارتها از جمله گلوکز به طور طبیعی در گیاهان یافت می شوند و مورد توجه هستند. بنابراین بررسی کربوهیدراتهای موجود در ژل گیاه صبر از اهداف مهم این تحقیق می باشد. پس از جمع آوری برگ گیاه صبر Aloe vera از مزرعه تحقیقاتی گیاهان دارویی، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، جداسازی ژل از قسمت سبزینه برگ انجام و درصد قندهای موجود در نمونه ها با روش آنترون و به وسیله دستگاه اسپکتروفتومتری مدل 340 (HITACHI) در طول موج 625 نانومتر بررسی شد. نتیجه آزمایشها نشان داد که درصد قند کل به ترتیب در ژل برابر 9.49% و در قسمت سبزینه برگ برابر 23.35% می باشد.